Agmatyna: formy i którą wybrać
Agmatyna coraz częściej pojawia się w składach suplementów przedtreningowych i jako samodzielny produkt. Kupujący stają przed wyborem: proszek, kapsułki czy gotowa mieszanka? Redakcja wyjaśnia, jakie formy agmatyny są dostępne, czym się różnią i na co zwrócić uwagę przy zakupie.
Czym jest agmatyna
Agmatyna to związek powstający w organizmie z aminokwasu argininy w wyniku działania enzymu dekarboksylazy argininowej. Chemicznie jest więc „dekarboksylowaną argininą”. Występuje w niewielkich ilościach w wielu tkankach, w tym w mózgu, jelitach i nerkach.
Agmatynę opisano po raz pierwszy już na początku XX wieku, ale przez długi czas uważano ją za związek charakterystyczny głównie dla bakterii i roślin. Przełom nastąpił w 1994 roku, gdy zespół Li i Reisa opisał ją w mózgu ssaków jako endogenną substancję wiążącą się z receptorami imidazolinowymi.
Od tego czasu agmatyna jest badana jako potencjalny neuromodulator. Oddziałuje na wiele celów: receptory imidazolinowe i alfa-2-adrenergiczne, receptory NMDA oraz enzymy syntazy tlenku azotu. Ta wielokierunkowość utrudnia jednoznaczne opisanie jej działania.
W suplementach sportowych agmatyna pojawiła się jako składnik produktów przedtreningowych, reklamowany jako wspierający „pompę mięśniową” i produkcję tlenku azotu. Oprócz tego bywa promowana w kontekście nastroju i łagodzenia bólu.
Dostępne formy
Na rynku dominuje jedna podstawowa forma: siarczan agmatyny. Jest to sól agmatyny z kwasem siarkowym, stabilna, dobrze rozpuszczalna w wodzie i stosunkowo tania w produkcji. To właśnie siarczan agmatyny był stosowany w większości badań na ludziach.
Agmatyna występuje w kilku postaciach handlowych:
- proszek bez smaku – najtańsza forma, umożliwiająca precyzyjne odmierzanie porcji, ale o gorzkawym smaku;
- kapsułki – wygodne, bez nieprzyjemnego smaku, zwykle po 250–750 mg;
- tabletki – rzadziej spotykane, czasem z dodatkiem substancji wypełniających;
- składnik mieszanek przedtreningowych – zazwyczaj w niewielkich ilościach, często w ramach tzw. mieszanek zastrzeżonych.
Warto pamiętać o różnicy między masą soli a masą samej agmatyny. Siarczan agmatyny zawiera mniej niż 60% czystej agmatyny, dlatego 1 g siarczanu nie oznacza 1 g aktywnego związku. Rzetelni producenci podają tę informację na etykiecie.
Na rynku pojawiają się też inne sole i połączenia agmatyny, ale ich właściwości nie zostały porównane z siarczanem w badaniach klinicznych. Twierdzenia o ich lepszej przyswajalności należy więc traktować ostrożnie.
Co mówią badania
Najlepiej udokumentowane badania na ludziach dotyczą agmatyny w kontekście bólu neuropatycznego. W badaniu Keynana i współpracowników z 2010 roku pacjenci z radikulopatią związaną z dyskopatią lędźwiową otrzymywali siarczan agmatyny w dawce około 2,67 g dziennie. Odnotowano zmniejszenie bólu i poprawę jakości życia w porównaniu z placebo.
Opisy przypadków i wstępne badania dotyczyły także wpływu agmatyny na nastrój, ale dane są zbyt skąpe, by mówić o udowodnionym działaniu przeciwdepresyjnym.
W odniesieniu do sportu sytuacja jest jeszcze mniej jasna. Mimo popularności w suplementach przedtreningowych brakuje dobrze kontrolowanych badań, które wykazałyby poprawę wydolności, siły czy „pompy” mięśniowej po agmatynie u ludzi.
Ciekawostką jest to, że agmatyna w niektórych modelach hamuje, a nie stymuluje, aktywność syntaz tlenku azotu. Twierdzenie, że jest prostym „boosterem NO”, nie znajduje więc oparcia w badaniach.
Jak wybrać produkt
Wybierając agmatynę, warto kierować się nie formą, lecz przejrzystością składu i jakością produktu. Ponieważ niemal wszystkie dobre produkty zawierają siarczan agmatyny, kluczowe znaczenie mają inne kryteria.
| Kryterium | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|
| Forma chemiczna | siarczan agmatyny – forma najlepiej przebadana |
| Deklaracja zawartości | podana masa siarczanu na porcję, najlepiej także czystej agmatyny |
| Mieszanki zastrzeżone | unikaj produktów bez podania ilości poszczególnych składników |
| Badania jakości | certyfikaty analiz laboratoryjnych, badania na zanieczyszczenia |
| Status prawny | sprawdź, czy produkt jest zgłoszony do GIS jako suplement diety |
Proszek będzie zwykle najtańszy w przeliczeniu na porcję, ale wymaga dokładnej wagi kuchennej lub miarki. Kapsułki są wygodniejsze i lepsze dla osób, które nie tolerują smaku.
Ostrożnie warto podchodzić do produktów przedtreningowych, w których agmatyna jest jednym z wielu składników w niewielkiej ilości. Często nie pozwalają one ocenić rzeczywistej porcji związku.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
W badaniach klinicznych agmatyna była na ogół dobrze tolerowana. Najczęściej opisywanymi działaniami niepożądanymi były łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności i biegunka, zwłaszcza przy wyższych dawkach.
Ze względu na wpływ na receptory alfa-2-adrenergiczne i imidazolinowe agmatyna może teoretycznie obniżać ciśnienie tętnicze. Ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki przeciwnadciśnieniowe, zwłaszcza klonidynę i podobne związki.
Przed suplementacją warto skonsultować się z lekarzem w przypadku:
- przyjmowania leków przeciwdepresyjnych, w tym inhibitorów MAO;
- chorób nerek;
- niskiego ciśnienia tętniczego;
- ciąży i karmienia piersią – brak danych o bezpieczeństwie.
Agmatyna nie znajduje się na liście substancji zabronionych WADA. Jak w przypadku wszystkich suplementów, sportowcy powinni wybierać produkty z certyfikatami badań na obecność substancji niedozwolonych.
Wnioski redakcji
Agmatyna to pochodna argininy działająca jako neuromodulator. Najczęściej spotykaną i najlepiej przebadaną formą jest siarczan agmatyny, dostępny jako proszek lub w kapsułkach.
Wybór między proszkiem a kapsułkami to głównie kwestia wygody i ceny. Ważniejsze są przejrzystość deklaracji składu i jakość produktu.
Dowody na skuteczność agmatyny w sporcie są słabe, a jej działanie na tlenek azotu nie jest tak proste, jak sugeruje marketing.
Zachęcamy do lektury naszych artykułów o argininie i cytrulinie, o składnikach przedtreningówek oraz o mieszankach zastrzeżonych w suplementach.
Bibliografia
- Li G, Regunathan S, Barrow CJ, et al. Agmatine: an endogenous clonidine-displacing substance in the brain. Science. 1994;263(5149):966–969.
- Reis DJ, Regunathan S. Is agmatine a novel neurotransmitter in brain? Trends Pharmacol Sci. 2000;21(5):187–193.
- Keynan O, Mirovsky Y, Dekel S, et al. Safety and efficacy of dietary agmatine sulfate in lumbar disc-associated radiculopathy. An open-label, dose-escalating study followed by a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Pain Med. 2010;11(3):356–368.
- Piletz JE, Aricioglu F, Cheng JT, et al. Agmatine: clinical applications after 100 years in translation. Drug Discov Today. 2013;18(17-18):880–893.
- Gilad GM, Gilad VH. Long-term (5 years), high daily dosage of dietary agmatine – evidence of safety: a case report. J Med Food. 2014;17(11):1256–1259.
